به مناسبت
نمايش فيلم گاو در جشنواره شيكاگو 35
سال پس از نخستين حضور جشنواره اي
محمد تاجيك
فيلم
«گاو» ساخته داريوش مهرجويي
به مناسبت چهلمين دوره جشنواره
شيكاگو
به نمايش درآمد
.
جشنواره فيلم شيكاگو از 7
تا 17
اكتبر
در آمريكا برگزار
شد.
فيلم هاي
خواب تلخ ساخته محسن امير
يوسفي، سگ هاي
ولگرد ساخته مرضيه مشكيني، لاك پشت ها پرواز نمي
كنند ساخته بهمن
قبادي و داستان ناتمام، ساخته حسن يكتاپناه در
بخش مسابقه جشنواره فيلم شيكاگو حضور داشتند.
درباره فيلم گاو
گاو،
يكي از مهمترين فيلمهاي تاريخ سينماست كه درباره زندگي مش حسن
است كه تنها اميدش
گاوي است كه در طويله اش دارد و از وجود آن علاوه بر امرار
معاش خانواده خود، افراد
روستا را نيز بهره مند مي سازد. همه اين مسائل باعث شده است كه
مش حسن دلبستگي خاصي
به اين گاو داشته باشد. اما روزي كه مش حسن به شهر رفته، گاو
به علت نامشخصي مي
ميرد و افراد روستا با موافقت همسر مش حسن نعش گاو را در چاه
روستا مي اندازند و پس
از بازگشت مش حسن وانمود مي كنند كه گاو گريخته است ولي او
باور نمي كند و اعتقاد
دارد گاو را اهالي روستا به قتل رسانده اند. از آن پس حالش
دگرگون مي شود و خود را
گاو مي پندارد. كوشش و پند و نصيحت بزرگان و ريش سفيدان روستا،
چاره ساز نمي شود و
سرانجام كدخدا و مش اسلام تصميم مي گيرند او را براي مداوا به
شهر ببرند. ولي در
ميانه راه مش حسن مي گريزد و در دره اي سقوط مي كند و به
سرنوشت گاوش دچار مي شود.
عزت الله انتظامي در نقش مش حسن و علي نصيريان در نقش مش اسلام
بازيگران اصلي
فيلم هستند كه به ياد ماندني ترين نقشهاي تاريخ سينماي ايران
رادر اين فيلم بازي
كرده اند.
جعفر والي،
جمشيد مشايخي،
پرويز فني زاده،
عصمت صفوي،
عزت الله رمضاني فر،
مهين
شهابي
و
فيروز بهجت محمدي ديگر بازيگران اين فيلم هستند.
گاو، اولين حضور
سينماي ايران در جشنواره ها
فيلم
"گاو"
در اولين حضور جهاني خود در جشنواره
ونيز ١٩٧١ ميلادي
(١٣٥٠) فيلم ويژه جشنواره ونيز مي شود.
در آن زمان روزنامه
ايل تمپو درباره فيلم "گاو" مي نويسد: اين فيلم اثري زيبا و
صميمي و سرشار از
لحظات گرم و گيراست و منتقد روزنامه فرانسوي نوول نيز عنوان مي
كند: مهمترين واقعه
از لحاظ سينمايي در اين جشنواره نمايش يك فيلم ايراني به نام
"گاو" اثر داريوش
مهرجويي كارگردان جوان ايراني است.
گاو پس از موفقيت در ونيز با حضور در جشنواره
لندن و شيكاگو توانست جايزه بهترين بازيگر نقش اول را به خود
اختصاص دهد.
پرويز
دوايي منتقد در آن زمان نوشت فروش گاو ميتواند عامل مهم ديگري
براي تحرك دادن به
سينماي ما و راه انداختن اين سينما در جهتي سواي سينماي
كاباره
اي باشد.
پرويز
نوري در آن زمان نوشت: سازنده فيلم
"گاو"
جواني است به اسم داريوش مهرجويي او را
سابق بر اين، كارگردان فيلم پر خرج
"الماس
٣٣"
مييابيم كه به هر حال تجربه نخست
بود و قابل چشمپوشي، در حقيقت
"گاو"
را ميشود نخستين فيلم او دانست، خصوصا كه
شروع خوبي است.
"نوول
ليترو"
و
"رادولمان"
از منتقدان سينما نيز مي نويسند كه در
اين شكي نيست كه مهمترين واقعه از لحاظ سينمايي (در فستيوال
ونيز) نمايش يك فيلم
ايراني به نام "گاو" داريوش مهرجويي است.
گاو به روايت سينايي و تقوايي
خسرو سينايي، كارگردان سينما مي گويد در اواسط دهه ٤٠ افرادي
چون
كيارستمي، بيضايي، تقوايي و ديگران جواناني بودند كه
ميخواستند نوع ديگري از سينما
را در ايران مطرح كنند تا اين كه امروز سينماي ايران به جايي
رسيده كه در دنيا
تحسين ميشود.
وي ادامه مي دهد اين نوع از سينما با افرادي مانند كيميايي
آغاز شد
تا اين كه داريوش مهرجويي فيلم
"گاو"
را ساخت. اين فيلم حركت مهمي را در سينماي
ايران آغاز كرد، زيرا كه اين فيلم
با شرايط و با بازيگران كاملا حرفه
اي و به دور
از ابتذال متداول در سينماي آن روز ساخته شد و توانست با مردم
ارتباط برقرار
كند.
ناصر تقوايي نيز نسل دهه چهل سينماي ايران را شكل دهنده يك
جريان فرهنگي در
سينماي ايران دانسته و خاطرنشان مي كند: با ورود نسل ما (
كيميايي، مهرجويي، حاتمي،
بيضايي و تقوايي ) نوعي از سينما در ايران شكل گرفت كه من نام
آن را سينماي فرهنگي
ميگذارم. سينما با ورود نسل ما از يك تفريح محض تبديل به يك
امر فرهنگي شد و به
مرور توسعه پيدا كرد، به طوري كه جاي شعر را در مملكت ما گرفته
است. زماني بود كه
جوان ايراني آرزويش اين بود شاعر يا نويسنده شود چون ما
پشتوانه بسيار غني در زمينه
شعر داشتيم ولي ما ميبينيم كه در اين سالها مهندسي و دكتري و
امثال اينها
تاحدودي فراموش شده و نسل جوان دل به سينما دارد و دوست دارد
وارد سينما شود. با
آمدن نسل ما با وجودي كه ورودمان به سينما بسيار دشوار بود،
چون فرض بر اين بود كه
فيلمهاي فرهنگي مورد پسند جامعه ما نيستند و بازده اقتصادي
نخواهند داشت ولي از
همان فيلمهاي اول اين فرضيه غلط از آب در آمد. قيصر
(كيميايي)، گاو (مهرجويي) و
حسن كچل (مرحوم علي حاتمي) همگي جزو پرفروشهاي آن سالها
بودند.
زاون قوكاسيان
نيز مي گويد : مهرجويي با يك تجربه قبلي به نام الماس ٣٣ وارد
سينما ميشود و
البته سناريويي كه هيچ ربطي به ايران نداشت ولي وي را با فيلم
گاو ميشناسيم فيلمي
كه زندگي و منطق وجودي شخصيتها و مسائل سياسي اين فيلم را به
قدري اثرگذار ميكند
كه توقيف ميشود.
گاو به روايت مهرجويي
هنگامي كه فيلم «گاو» به
جشنواره
هاي خارجي ميرود ، برخي به مهرجويي ميگويند تو آبروي ايران
را با ساخت اين
فيلم برده
اي و حكومت درخشان پهلوي! را در حالي كه در آستانه ورود به
دروازه تمدن
جهاني است، فقير و بدبخت نشان داده
اي.
از آن طرف، برخي ها به مهرجويي حمله
ميكردند و ميگفتند شما كه اين فيلم را ساختيد، چرا نيامديد
مثل ماركسيستها طبقه
استعمارگر
و بورژوا را بكوبيد؟ چرا از طبقه كارگر دفاع نكرديد؟
سانسور گاو
كارگردان فيلم گاو در پاسخ به سئوالي
كه چه
قسمتهايي از فيلم گاو سانسور شده است مي گويد: فيلم از مرحله
سناريو دچار سانسور
بود و حتي عكسهايي هم كه از لوكيشنها گرفته مي شود سانسور
ميشود، آنها دنبال
اين بودند كه فقر در فيلم وجود نداشته باشد، فيلم پستچي هم از
ابتدا مهر ابتذال به
آن زدند و گفتند به درد نمايش نميخورد با گرفتن جايزه جشنواره
ونيز، سانسورچيها
مقداري شل شدند. حياط پشتي مدرسه عدل آفاق كه بعد به مدرسه
اي كه ميرفتيم تغيير
نام داد ٨ الي ٩ سال توقيف بود.
مهرجويي
مي گويد: وقتي يك
فيلم، از سطح آگاهي موجود يك مقدار فراتر رود، سانسورچي ترجيح
ميدهد آن را توقيف
كند.
مهرجويي و جشنواره ها
فيلم گاو مهرجويي اولين فيلم تاريخ
سينماست كه در جشنواره هاي بين المللي ميدرخشد. مهرجويي درباره
حضور فيلمهايي اين
چنيني در جشنواره
ها
مي گويد:
استقبالي كه جشنواره
ها از سينماي ايران ميكنند،
چيزي نبوده كه يك شبه به
وجود آمده باشد؛ چه پيش از انقلاب و چه بعد از انقلاب؛ و اين
مسئله
برميگردد به آن روزهايي كه ما جوانان سعي كرديم آن سينماي
متعالي و
غيرمتعارف كه مد نظر ما بوده، عملي كرده و به آن شيوه
بپردازيم. فيلمهايي مثل
"آرامش
در حضور ديگران"، "گاو"، "رگبار"، "شازده احتجاب" حاصل اين
جريان بود.
كه
اين جريان همچنان ادامه پيدا كرد و بعد از انقلاب الگويي براي
سينماي ايران شد و
سينماي ايران اين روش را ادامه داد و قرار نبود كه دو مرتبه
اين جريان كنار گذاشته
شود و به سينماي تجارتي مردم پسند قناعت كنند، براي اين كه اين
جريان مسير واقعي
خود را طي كرده و تا به اين جا رسيده است. يعني چيزي عوض نشده
است.
وي ادامه
ميدهد: آن موقع كه ما فيلم ميساختيم هدف ما اين نبود كه فقط
در جشنواره
ها نشان
داده شود، هدف ما در وحله اول اين بود كه وسط مردم برويم و
دردها و گرفتاريهاي
مردم تهي دست و استثمار شده را در فيلمهايمان نشان دهيم و
تنها سرگرم كردن تماشاچي
آن موقع هدف ما نبود و الان هم نيست.
مهرجويي تاكيد مي كند: توجه داشته باشيد
كساني كه جشنواره
ها را برگزار ميكنند، دنبال فيلمهايي با كيفيت عالي هستند
هيچ
مدير جشنواره
اي آن قدر احمق نيست كه فيلمي را به خاطر اين كه فقر و بدبختي
ما را
نشان ميدهد و به خاطر كينه
اي كه نسبت به ما دارند،
نشان دهند،
بنابراين اگر
فيلمهايي را نشان ميدهند به خاطر كيفيت و وجه هنري و متعالي
و غيرتجارتي
آنهاست.
شكاف و دوگانگي
در زمان رژيم
سابق
كه سينماي تجاري تمام
سينماها را قبضه كرده بود ، فيلمهايي مانند گاو و آرامش در
حضور ديگران يك گفتمان
فرهنگي و اجتماعي بود كه در اين جا يك نوع شكاف يا دوگانگي در
بين سينماي درون مرزي
و برون مرزي ديده ميشود؛ از نظر مهرجويي كوران فيلمهاي هنري
و خاص از نظر
بهداشتي خيلي درست است.
كارگردان فيلم ميكس مي گويد: در هر زمينه
اي يك كار
هنري وجود دارد و يك كار عامه
پسند، اين ضعف بخش خلاق جامعه نيست، بلكه ضعف
مديريت سينماي ماست كه از فيلمهاي هنري حمايت نميكند؛ چون
انحصار در دست دولت
است و به قول آدام اسميت دولتها كاسبهاي خيلي بدي هستند.
وي سپس ادامه مي دهد:
خوراك جشنواره
ها، فيلمهاي كشورهايي همچون ايران است و اين يك جريان
فرهنگي
است كه جرياني بي
سابقه
اي است و از خوش شانسي ماست، چون سينماي آمريكا اينجا
نيست و ديگر اين كه ٩٩ درصد فيلمهاي ساخته شده در آن سوي
مرزها، فيلمهاي آشغال
اكشن و بزن بزن ميباشند، ولي فيلمهاي ايراني داراي مفاهيم
انساني
هستند.
كارگردان ليلا در پاسخ به سئوالي
كه چرا از ادبيات در سينما استفاده
نميشود ميگويد: سينما هميشه ميخواهد مدرن و امروزي
باشد و بده بستان امروزي
داشته باشد ، ولي آثار ادبي گذشته ، آن طوري كه بايد و شايد
جواب نياز امروزي ما را
نميدهند.
گاو پس از سالها در تهران
"گاو"
ساخته داريوش مهرجويي سه
سال پيش و پس از سالها
در سينما سپيده به نمايش در آمد و در اكران عمومي كه از
تاريخ ٢١ شهريورماه شروع و تا تاريخ ٣٠ مهرماه ادامه داشت،
فروشي بالغ بر ١١
ميليون تومان داشت
.
جوانان، زنان و دانشجويان، مخاطب اصلي فيلم گاو
مركز تحقيقات و مطالعات معاونت سينمايي در آن زمان گزارش
كرد
بر اساس آمار
جوانان با ٧٠ درصد بيشترين بينندگان فيلم را تشكيل داده اند.
در
اين نظرسنجي بيشترين حجم فراواني پاسخ دهندگان از نظر سطح
تحصيلات متعلق به
افرادي با مدرك ليسانس
بود (1/39
درصد) و در رده بعدي ديپلمه
ها (5/35
درصد) قرار
داشتند.
از نظر جنسيت 6/62
درصد مرد و 7/36
درصد آن زن (پاسخگويان مرد
9/25
درصد بيشتر از زنان هستند) و از نظر تاهل نيز 1/64
درصد مجرد و 6/34
درصد متاهل بودند
(تماشاگران مجرد 5/29درصد
بيشتر از تماشاگران متاهل بودند).
در اين آمار دانشجويان با
47/2
درصد و كارمندان با 2/16
درصد به ترتيب
بيشترين حجم نمونه مورد مطالعه را به خود اختصاص داده
بودند.
همچنين عكس و پوستر
فيلم جلوي سينما با 2/44
درصد بيشترين فراواني را به خود اختصاص داده و آگهي در
مجلات و روزنامه
ها با 9/25
درصد در رده بعدي قرار داشت.
طبق آزمونهاي انجام
شده، 6/21
درصد بينندگان، شهرت كارگردان و 3/18
درصد شهرت هنرپيشه
ها را انگيزه
اوليه تماشاي فيلم ابراز كرده بودند (كساني كه به دليل شهرت
هنرپيشه
هاي فيلم به
تماشاي آن رفته
اند فيلم گاو را آموزنده و سرگرم كننده ميدانند).
احمدرضا احمدي
با اشاره به برخي آثار مهرجويي و تقوايي گفت: تنها كساني كه
ميتوان گفت به نوعي
دست به اقتباس زدند، مهرجويي با اقتباس از گاو ساعدي، و هالوي
نصيريان و ناصر
تقوايي نيز با آرامش در حضور ديگران ساعدي از معدود
كارگرداناني ميباشند كه دست به
اقتباس زدند.
سال ٨٣ ، ٣٥ سال پس از فيلم گاو
سال ٨٣ براي سينماي
ايران، به نوعي تكرار سال ٤٨ بود سالي است كه “قيصر“ و “گاو”
توسط سينماگراني جوان
چون مسعود كيميائي و داريوش مهرجويي ساخته شد و به روي پرده
رفت و اين آغاز موج نوي
سينماي ايران بود. ساخت فيلم “گاو” توسط داريوش مهرجويي، با
برهم زدن مولفه
هاي
ساخت فيلم در آن دوره، نه تنها توانست جايزه منتقدين بين
المللي جشنواره ونيز،
جايزه بهترين بازيگر مرد جشنواره شيكاگو و جايزه بهترين
فيلمنامه دومين
جشنواره سينمايي سپاس را تصاحب كند بلكه در كنار قيصر، پايه
گذار سينمايي شد كه
آثاري چون تنگنا و تنگسير (امير نادري،
سوته دلان (علي حاتمي)، آرامش در حضور
ديگران (ناصر تقوايي)،
طبيعت بي جان (سهراب شهيد ثالث) و مغولها (پرويز كيمياوي) را
به دنبال داشت.
برگرفته از ايسنا
